Gelişimsel Oyun Terapisi

  • Gelişimsel Oyun Terapisi (GOT) Viola Brody tarafından geliştirilmiş, terapist tarafından yönlendirilen bir oyun terapisidir. Bu oyun terapisinin temelinde çocuğun dokunma yoluyla iyileştirilmesi vardır. GOT dokunmayı temel Terapötik araç olarak kullanır. Terapist çocukla dokunma merkezli çeşitli oyunlar oynar. Bu oyunlar Brody tarafından geliştirilmiş etkinliği gözlemlenmiş oyunlardır. Terapistin dokunması ile çocuk hem kendilik duygusunu geliştirmiş olur hem de sağlıklı gelişimini hızlandırır. 

    Gelişimsel oyun terapisinde oyuncak yoktur, sadece dokunma içeren oyunlar vardır. Dokunma oyunları çocuğun cinsel bölgeleri hariç tüm vücudunu kapsar. GOT’niN temel varsayımı, dokunma konusunda yeterli birisinden şefkatli dokunmayı deneyimleyen çocukların iyileşeceği, ihmal ve travmadan kaynaklanan yaralarını iyileştireceğidir. GOT, bireysel olarak uygulanan bir terapi olduğu gibi grup olarak da uygulanabilmektedir. 

     

    Dokunmak Neden Önemli?

    Dokunmak hayatın en temel ögelerinden biridir. Bebekler küçüklüklerinden itibaren dokunmayı arzu ederler. Aynı zamanda bebekler, sallanmaktan, kucakta taşınmaktan ve öpülmekten genel olarak hoşlanırlar. Çocuklar ise, kendi oyunlarında birbirlerine dokunurlar. Dokunmak çocuklar için bir ihtiyaçtır.  Dokunma yolu ile çocuk kendi benliğini ve diğer benliği tanır ve ikisi arasında diyalog başlar. Çocuk dokunma yolu ile hem bilişsel hem de fiziksel olarak büyür.

    Dokunmak aynı zamanda bebek-anne yakınlaşmasının ve bağlanmasının en temel aracıdır. Bebeklik dönemindeki kucaklanma, sallanma, pışpışlanma, öpülme, temizlenme ve emzirilme hep dokunma yolu ile gerçekleşir. Çocuk büyüdükçe dokunmanın niteliği değişir, çocuk korktuğunda annesinin dizine yanaşır, canı acıdığında gelip annesinden-babasından öpücük alır, itiş kakış oyunları ile anne-babası ile olan temasını devam ettirir. Kısacası dokunmak çocuktan yetişkinliğe ilerledikçe farklı formlara girerek hayatımızda devam eder.  

    Aşırı aktif, tacize uğramış ya da şiddet görmüş çocuklar bu temel ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Aynı zamanda bebekliğinde ihmal edilmiş, yeteri kadar ilgi görmemiş çocuklar da dokunma ihtiyaçlarını tam karşılayamazlar. Çocukların bu karşılanmamış ihtiyaçları ancak çocuklara doğru dokunmayı bilen şefkatli dokucular tarafından karşılanabilir. Çocuğun sağlıklı bir şekilde büyüyebilmesi için yeterli dokunulmaya ihtiyacı vardır. GOT, çocuğun ihtiyaç duyduğu bu şefkatli dokunmayı çocuğa sunar. 

     

    Terapide Çocuğa Dokunulur mu?

    Brody’nin deyimi ile çocuğa dokunma Amerikan toplumun bir tabusudur. Bu tabu çocukları olası cinsel tacizden korunmak için zamanla abartılı bir şekilde gelişmiştir. Zamanla çocuklara izinsiz dokunmaya hukuki olarak ciddi yaptırımlar uygulanmıştır. Bu nedenle öğretmenler ve terapistler çocuğa dokunmaktan korkmaya başlamışlardır. Bu durum çocukları cinsel tacizden korurken, onları en temel ihtiyaçlarından olan dokunmadan da mahrum bırakmıştır. 

    Dünyanın en büyük oyun terapisi organizasyonu olan Amerika merkezli Oyun Terapisi Derneği (Association for Play Therapy) dokunmanın terapide kullanılabileceğini belirtmektedir. Bu derneğin dokunma üzerine hazırladığı dosyada dokunmanın çocuklar üzerindeki faydalarından bahsedildikten sonra dokunma konusunda terapistlerin dikkat etmesi gereken konulara yer verilmiştir. Bu konuların başında dokunma konusunda eğitim almak, dokunmanın gerçekten çocuğun ihtiyacı olduğunu tespit etmek, aileden yazılı izin almak, dokunmanın kullanıldığı durumlarda bir süpervizörün gözetiminde olmak, erotik dokunmadan uzak durmak, çocuğa öfkeli uyarılmış bir şekilde dokunmaktan kaçınmak vardır.    

     

    Kullanım Alanları Nelerdir?

    Gelişimsel oyun terapisi dokunma üzerine kurulu çocuklardan oluştuğu için tüm çocuklar için faydalıdır. Terapötik kullanımda öncelikli olarak bağlanma ve ilişki sorunu olan çocuklarda kullanılır. Özellikle 0-2 yaş döneminde temel bakım veren kişi ile güvenli bağlar kuramamış çocuklar gelecek hayatlarında zorluk çekerler. Gelişimsel oyun terapisi bu çocukların dokunma yolu ile temel bakım verenleri ile yeniden güvenli bağ kurmalarına yardım etmektedir. Bunun yanında kötü dokunma geçmişi olan (şiddete, cinsel tacize uğramış) ve yanında yeteri kadar dokunulmayan (hiperaktif, ihmal edilmiş, yıkıcı davranış bozuklukları olan) çocuklarda da etkili olarak kullanılmaktadır. Otizm gibi yaygın gelişimsel bozukluklar da ve psikotik çocuklarda da oldukça etkili bir terapi yöntemidir. 

     

    Gelişimsel Oyun Terapisinin Tarihi

    Brody, geniş bir ailenin en büyük çocuğudur. 20 yıllık öğretmenlik hayatında çocuklarla çalışmıştır. Brody 20 yıllık öğretmenlik hayatının ardından 1953’te bir hastanede psikoterapist olarak çalışmaya başlar. Bu hastanede özellikle psikosomatik sorunları olan çocuklarla çalışmıştır. Brody burada çocuk analizi çalışmalarında pek sonuç alınamayan çocuklarla çalışma teklifinde bulunmuştur. Brody, çocuklarda yaptığı çalışmada temel olarak dokunma yaklaşımını kullanmıştır. Hastane ortamında Brody dokunma yöntemi olarak çocukları taşıyarak, kucaklayarak, yıkayarak, sallayarak ve kendine dokunulmasına müsaade ederek kullanmıştır. Brody bu çocuklarla yaptığı çalışmalardan olumlu sonuçlar elde etmiştir. Ancak bu çocukların iyileşmesinde dokunmanın etkili olduğunu bu dönemde dillendirememiştir. Çünkü o zamanki zaman diliminde de çocuğa dokunmakla ilgili büyük bir tabu bulunmaktadır. Üstelik Brody’nin yaptığı işi bilimsel zemine oturtacak gerekli veri de o zaman için yoktur. 

    Brody hastanede yaptığı çalışmada terapinin asıl işlevinin çocuklarını gelişimi sekteye uğramış ben’ini ya da kendiliğini geliştirmek (development of self) olduğunu fark etmiştir. Brody çalışmalarında Austin Des Lauriers, filozof Martin Buber ve Janet Adler’den esinlenmiştir. Onlardan öğrendiği kendilik gelişimini (self-development) Gelişimsel Oyun Terapisi’nin de ana noktalarından biridir. 

    35 yıllık bir çalışma ve araştırmanın sonucunda Brody Gelişimsel oyun terapisini geliştirir. GOT 6 temel prensip üzerine kuruludur:

    • Bir başkası tarafından dokunulmayı deneyimleyen çocuk, kendilik hissini geliştirir.
    • Çocuk, başkaları tarafından psikolojik anlamda görüldüğünü ilk olarak dokunulma yolu ile deneyimler.
    • Çocuğun dokunulmayı deneyimleyebilmesi için dokunma konusunda yeterli bir yetişkinin ona dokunması gerekir.
    • İyi bir dokunucu olabilmek için, yetişkinin kendisine dokunulmaya müsaade etmesini öğrenmesi gerekir.
    • Çocuğun dokunmayı hissedebilmesi için, kendisine dokunmaya müsaade eder hale gelmesi gerekir.
    • Çocuğun dokunulduğu bir ilişkiyi sağlayabilmek için, terapist GOT’deki dokunma aktivitelerini doğru uygulamalıdır. 

    1970 yılında Brody yaptığı tüm çalışmaları bir araya getirerek, kendini destekleyen çocuk analistlerinin de teşviki ile ilk eğitimini açar. Geliştirdiği bu yönteme “Gelişimsel Oyun Terapisi” adını verir. 1993 yılında bu konudaki çalışmalarını kitaplaştırır ve The Dialogue of Touch: Developmental Play Therapy (Dokunmanın Dili: Gelişimsel Oyun Terapisi) kitabını yayınlar. 

     

    Gelişimsel Oyun Terapisti Nasıl Olunur?

    Brody’e göre, iyi bir gelişimsel oyun terapisti olabilmek için dokunulmaya açık olmak ve terapötik dokunulmayı deneyimlemek gerekir. Brody kitabında gelişimsel oyun terapisti olmak için bir eğitim programı da öngörmüştür. Gelişimsel Oyun Terapisini kullanabilmek için öncelikle bu terapi konusunda uzman bir eğitimciden eğitim almak gerekir. Bu eğitim programında herkes sırasıyla dokunan ve dokunulan olur. Dokunulmayı ve dokunmayı yoğun şekilde deneyimler. Bu eğitimin ardından eğitimi alan kişinin gelişimsel oyun terapisini grup uygulamasını deneyimlemesi beklenir. Grup içinde deneyimsel oyun terapisini deneyimledikten sonra kişi bireysel olarak kendi terapilerinde bu terapiyi kullanabilmektedir.

    Kaynakça:

    • Association for Play Therapy. (2012). Paper on Touch. 
    • Brody, V. A. (1997). The Dialogue of Toucg: Developmental Play Therapy. Jason Aranson
    • Erkan, F. A. (2011). Kriminolojide Çocuğun Psikososyal Gelişimi Açısından Dokunmanın Önemi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 53(1-4), 145-151
    • Schwartzenberger, K. (2004). Developmental Play Therapy
    • Teber, Mehmet (2015). Çocuk Merkezli Oyun Terapisinin Çocuklarda Görünen Davranış Sorunlarının Çözümüne Etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi.